Mātaiako: He kōrero mā ngā kaiako me ngā kaiarataki kura

Ko tā Mātaiako he mātai, he aromatawai i te ako, he whakakao i ngā akoranga hei āwhina i te ākonga i te huarahi whai mātauranga.

Ko tāna anō: he kohikohi, he tātari kōrero mō te pakari haeretanga me te whakatutukitanga o te ākonga; ā, he whiriwhiri i aua kōrero e pai ake ai te whakaako me te ako.

Ko tā Mātaiako he mātai, he aromatawai i te ako, he whakakao i ngā akoranga hei āwhina i te ākonga i te huarahi whai mātauranga.

Ka whakatinanahia Ngā Whanaketanga Rumaki Māori i tēnei tau e ngā kura me ngā whare rumaki reo Māori e whai ana i Te Marautanga o Aotearoa.

Nō te whakapapa kotahi a Te Marautanga o Aotearoa, Ngā Whanaketanga Rumaki Māori, me Ka Hikitia – He Kauhou Manawaora: Te Rautaki Mātauranga Māori 2008–2012. Ko tā te rautaki nei he whakatakoto i te kawa ora mātauranga mō te Māori, kia Māori anō rātou ki te taumata o te mātauranga. Ko tētahi o ngā aronga matua o te rautaki nei he whakapakari i te mātauranga rumaki reo Māori.

Ko tā Ngā Whanaketanga Rumaki Māori he whakaahua i ngā pūkenga reo, pāngarau hoki me ako e ngā tamariki i ngā kōeke rerekē o ō rātou akoranga. Ko tētahi o ngā whāinga matua o te Kāwanatanga, he hiki i te angitu o te tamariki i te reo me te pāngarau i ngā wāhanga ako katoa o Te Marautanga o Aotearoa.

Nā, ko tētahi o ngā tino pou hei whakatinana i Ngā Whanaketanga Rumaki Māori, ko Mātaiako. Ko tā Mātaiako:

  • he kohikohi, he tātari kōrero hoki mō te pakari haeretanga me te whakatutukitanga o te ākonga; ā,
  • he whiriwhiri i aua kōrero e pai ake ai te whakaako me te ako.

Mā Mātaiako tō kura e āwhina ki te hanga pātaka taunaki hei whāngai i te whakaako me te ako.

Kua tae mai ngā rongo…

Kua kaha pā mai te rongo i ngā kaiako me ngā tumuaki o ngā kura me ngā whare rumaki reo Māori, me huri ki te whakatipu i ngā pou aromatawai, i te mōhiotanga, i ngā tikanga mahi anō hoki hei toko ake i te ako. Kua rongo Te Tāhuhu o te Mātauranga i ēnei kōrero, nā whai anō e tahuri ana ki te āwhina.

Kua whakaritea ētahi kaupapa hei toko ake i Mātaiako, hei whakatinana hoki i Ngā Whanaketanga Rumaki Māori i roto i tō kura, arā:

  • he mahi hei whakatipu, hei whakahāngai hoki i ngā rauemi aromatawai ki te reo me te pāngarau
  • he kaupapa whakangungu, whakapakari hoki e pā ana ki Te Marautanga o Aotearoa me Ngā Whanaketanga Rumaki Māori; ā,
  • he aronui atu ki ngā hiahia o ngā kura me ngā whare rumaki Māori mō ngā aromatawai ā-rorohiko mā runga i te Puna Haokōrero Ākonga (SMS).

He mea nui anō kia piki te mōhiotanga, te māramatanga hoki o tō kura mō Mātaiako i tēnei tau, kia tika ai te whakatinana i Ngā Whanaketanga Rumaki Māori hei tautoko atu i Te Marautanga o Aotearoa.

He aha koia a Mātaiako?

Ko tā Mātaiako, me mōhio ngā kaiako, ngā poari kaitiaki, ngā tumuaki me ngā whānau e pēhea ana te ako o ā rātou tamariki, kia whai wāhi ki te whakamahere tahi i ngā mahi whakaako whai muri hei whakapakari ake i a rātou.

He aha te hononga o mātaiako ki Ngā Whanaketanga Rumaki Māori?

Tino piri a Mātaiako ki Ngā Whanaketanga Rumaki Māori. Ko tā Ngā Whanaketanga Rumaki Māori he whakaahua ki ngā mātua, ki ngā whānau, ki ngā kaiako, ki ngā tamariki hoki ngā mahi me kawe e ngā tamariki mō te reo kōrero, te pānui, te tuhituhi me te pāngarau.

Ka āwhina atu a Mātaiako i a koe ki te whakarite whakatau whānui nei mō te pakari haeretanga me te whakatutukitanga o ā koutou tamariki i ēnei kaupapa ako, inā hoki koia te whakaaro matua i a koe e whakarite ana i Ngā Whanaketanga Rumaki Māori.

He aha te ‘whakatau whānui a te kaiako’?

Ānō nei he tūhonohono maramara o tētahi panga te whakatau whānui a te kaiako: ko tāna he kohikohi, he tātari kōrero mō te ako o te ākonga, ā, ka whakakao mai ngā kōrero katoa kia oti mai he tirohanga whānui o te pakari haeretanga me te whakatutukitanga o te ākonga.

He maha ngā wāhanga o te tirohanga whānui, pērā me te panga maramara – kāore e taea e tētahi maramara panga kotahi te tirohanga whānui te whakakite, inā hoki e kore e taea e tētahi maramara raraunga kotahi te tohu tika te pakari o te ākonga.

He maha ngā huarahi hei kohikohi kōrero mō te pakari haeretanga o te ākonga, tae atu ki ēnei:

  • te mātakitaki i ngā whiriwhiringa mahi, tākaro hoki a te ākonga
  • te tuku i te ākonga kia aromatawai i āna ake mahi, te mahi rānei a tētahi atu ākonga
  • kia whānui tonu ngā mahi e hoatu ai ki te ākonga
  • te kōrero tahi me te ākonga e kitea ai ngā mea e mōhiotia ana, e mārama ana, ā, e taea hoki e ia te kawe
  • te whakamahi rauemi aromatawai hei whakaemi hua i ngā aromatawai ōkawa.

Mā te whānui o ngā kōrero koe e āwhina kia mārama te titiro ki ngā wāhanga e pai ana te ako o te ākonga me ngā wāhanga me kaha ake ia.

Mā te kaupapa o Mātaiako koe e āwhina ki te whakawhānui i ngā whakatau e taea ai e koe te mahi tahi ki ngā whānau me ngā ākonga ki te whakamahere i ngā mahi whakaako whai muri hei whakapakari ake i a rātou.

Te mahi tahi me ngā whānau 

Mā te kōrero tahi me ngā whānau mō ngā aromatawai ka mārama rātou kei tēhea kōeke ā rātou tamariki i taua wā, me ahu pēhea rātou, ā, me pēhea hoki e taea e koe te āwhina atu ki te whakatutuki i ō rātou whāinga ako.

He mea nui tonu kia mōhio, kia mārama ngā whānau e pēhea ana, he aha hoki ā rātou tamariki e aromatawaihia ai i te kura, ka pēhea hoki te āwhina i ngā mahi ako a ā rātou tamariki? Tērā e whai pātai atu ai ētahi o ngā mātua, e pēhea ana, he aha hoki ā rātou tamariki e aromatawaihia ana? Me ēnei pātai anō hoki:

  • E pēhea ana te ako a taku tamaiti?
  • He pai taku tamaiti ki te aha?
  • He aha āna mahi me whai āwhinatanga?
  • He aha ngā mahi hei ako māna ā muri ake nei?
  • Me pēhea e tautoko atu ai te kura i a ia?
  • He aha hei mahi māku i te kāinga hei tautoko i te ako a taku tamaiti?
  • Me pēhea e kaha whai wāhi ai au ki te āwhina i te ako a taku tamaiti i te kura?
  • Me pēhea e whai pānga ai au kia mōhio au mō te ako a taku tamaiti?
  • Me pēhea e āwhina atu ai au i taku tamaiti mēnā kāore au i te kōrero Māori?

Mehemea kua pai tō ngākau ki te whakautu i ēnei momo pātai a ngā whānau, ko te painga atu tērā mō te mahi tahi me rātou ki te tautoko i te ako a ā rātou tamariki.

Te kōrero ki te whānau

Mai i te tau 2011, ka whakahaua ngā kura e whai atu ana i Te Marautanga o Aotearoa me kaua e iti iho i te rua ngā pūrongo ā-tuhi ka tukua atu i te tau kotahi ki te whānau mō te pakari haeretanga me te whakatutukitanga o ā rātou tamariki ki tā Ngā Whanaketanga Rumaki Māori e kī ai.

Me kōrero ki ngā whānau mō te momo mōhiotanga e hiahiatia ana i roto i ngā pūrongo, kia reo Pākehā, reo Māori rānei. Ka whakaatu i te pūrongo ina tutuki ana i te ākonga ngā tūmanako kua whakaritea mō ngā tamariki katoa o taua kōeke, ā, ka whakatakotohia hoki ngā akoranga hei whai atu.

Me whakaatu hoki i te pūrongo ka ahatia ā muri atu me ētahi whakaaro mā te whānau hei tautoko i te ako a tā rātou tamaiti i te kāinga.

Mātaiako

Ko tā Mātaiako he mātai, he aromatawai i te ako, he whakakao i ngā akoranga hei āwhina i te ākonga i te huarahi whai mātauranga.

Ko tā Mātaiako, he kohikohi, he tātari kōrero mō te pakari haeretanga me te whakatutukitanga o te ākonga; ā, he whiriwhiri i taua kōrero e pai ake ai te mahi whakaako me te ako.

Hei aha a mātaiako māku?

  • He tino kaupapa a Mātaiako ināianei – he mea nui kia mōhio, kia mārama te whānau, te hapori hoki o tō kura e pēhea ana te ako a ā koutou ākonga e taea ai te āwhina atu mō te whakatakoto i ngā akoranga hei whai mā rātou.
  • Tēnā pea, ka pātai atu ētahi whānau ki a koutou me pēhea, he aha hoki ā rātou tamariki e aromatawaihia ai – ka hiahia āwhina ētahi atu whānau kia mārama ai rātou ki te tikanga o Mātaiako, me pēhea hoki e tautoko ake ai i te ako a ā rātou tamariki.

He aha ngā kōrero me mōhio ahau?

  • I tēnei wā, kei te whakatakoto, kei te whakahāngai hoki i ngā rauemi aromatawai mō te reo me te pāngarau e whānui atu ai tō kitenga, oti ana hei whakatau.
  • I tēnei wā hoki kei te whakahaeretia he kaupapa whakangungu, whakapakari hoki e pā ana ki Te Marautanga o Aotearoa me Ngā Whanaketanga Rumaki Māori i tō kura. Mā ēnei kaupapa a Mātaiako e tautoko ake.
  • Ināianei me tuku pūrongo e ngā kura ki ngā mātua, ā, kia kaua e iti iho i te rua ngā pūrongo i te tau, me māmā hoki te reo o roto hei whakamārama atu i pēhea te ako haere o ngā ākonga ki tā Ngā Whanaketanga Rumaki Māori e kī ai.

Me aha au ināianei?

  • Whakapā atu ki Te Ratonga Tautoko Kura o tō rohe ki te pīrangi koe ki te uru atu ki tētahi kaupapa whakangungu, whakapakari hoki mō Te Marautanga o Aotearoa me Ngā Whanaketanga Rumaki Māori (kei raro iho ngā kōrero whakapā).
  • Mahi tahi koutou ko ōu hoa mahi, ko te whānau ki te tautohu i ngā rauemi aromatawai me te kaha o tō kura ki te whakahaere aromatawai.
  • Kōrero ki ngā whānau mō Mātaiako e mārama ai rātou ki ngā whakaritenga aromatawai, ki te take hoki e aromatawaihia ana ā rātou tamariki i te kura. Me aro hoki ki te whakautu i ngā pātai a ngā whānau mō Mātaiako.

Kei hea he kōrero anō māku?

Kei tō tari ā-rohe mō Te Tāhuhu o te Mātauranga – inā ngā whakapānga:

Te Ratonga Tautoko Kura

Ngā tari ā-rohe

Last reviewed: Has this been useful? Give us your feedback